Wizerunki Dzieciątka Jezus znane były w kulturze chrześcijańskiej Europy od samego początku, postaci Dzieciątka i jego formy ulegały jednak zmianom.

W pierwszych wiekach chrześcijaństwa, w epoce stylu romańskiego w sztuce, Dzieciątko przedstawiano w malarstwie i rzeźbie nie jako dziecko, lecz jako dorosłego człowieka, tylko mniejszych rozmiarów. Maria trzymała na kolanach lub u swego boku nie dziecko, ale „małego dorosłego”, przyodzianego w ubrania takie, jakie nosili dorośli. Taka była słynna hiszpańska La Moreneta z Monserrat z XII w. czy namalowana na antepedium (frontale) w latach 1160-1190 Maria z Dzieciątkiem w Capella de S. Margherita l’Esquirol. Podobnie przedstawiano Marię z Dzieciątkiem w romańskiej rzeźbie francuskiej (Madonna z Autun z 1120 r., Madonna z Saint-Martin-des-Champs z 1160 r., La Diège z XII w.).

La Moreneta z Monserrat - XII wiek.

Dopiero w XII w. malarze zaczęli przedstawiać małego Chrystusa jako dziecko, początkowo jednak starannie przyodzianego w ubranka takie, jakie nosili dorośli. Tak jeszcze malował Dzieciątko Jezus Cimabue (Maesta z Luwru z ok. 1270 r. albo z Santa Maria dei Servi w Bolonii z 1284 r.).

Maesta z Luwru z ok. 1270 r.

Giotto namalował nagie dzieciątko Jezus z Madonną (obraz w muzeum w Waszyngtonie), ale jeszcze jego Maesta przedstawia je w ubraniu. Dopiero w XV w. malarze i rzeźbiarze wczesnego renesansu włoskiego z Florencji zaczęli przedstawiać Dzieciątko Jezus jako nagie małe dziecko w objęciach Marii. Tak malowali je Masolino, Masaccio, Piero della Francesca. A Luca, Andrea i Giovanni della Robbia wykonali mnóstwo terakotowych rzeźb Madonny z małym nagim Chrystusem na ręku. Botticelli malował takiego Chrystusa na rękach Marii: Madonna del Magnificat, Madonna z owocem granatu, Madonna z książką, Madonna z ośmioma aniołami i wiele innych.

A wielcy mistrzowie renesansu? Leonardo da Vinci namalował Dzieciątko Jezus jako małe nagie dziecko na swoim słynnym obrazie Święta Anna Samotrzecia, a także Madonna z goździkiem, Madonna wśród skał i Madonna Benois. Michał Anioł wyrzeźbił małego nagiego Chrystusa na swej młodzieńczej płaskorzeźbie Madonna na schodach, a także na Tondo Taddei, zaś namalował na Tondo Doni. Rafael pozostawił mnóstwo wizerunków Madonny z małym nagim Chrystusem na ręku: Piękna ogrodniczka, Madonna Belvedere, Alba Madonna. Jednak jeszcze w latach 1470-1475 Pinturicchio namalował Madonnę ze św. Janem Chrzcicielem i małym Chrystusem w ubranku.

Madonna Belvedere Rafaella.

Caravaggio, żyjący i tworzący na przełomie XVI/XVII wieku, uważany jest za artystę, który dokonał rewolucyjnego przełomu w sztuce europejskiej, zapoczątkowując sztukę baroku. W latach 1605-1606 namalował dla Bazyliki św. Piotra w Rzymie obraz przedstawiający Marię ze św. Anną i małym Chrystusem, znany pod tytułem Madonna z wężem albo Madonna dei Palafrenieri. Obraz ten wywołał skandal i został odrzucony z Bazyliki św. Piotra, między innymi ze względu na przedstawienie na nim Chrystusa jako małego nagiego chłopca z rzymskiego pospólstwa. Ale było to przecież doskonałe, realistyczne przedstawienie małego dziecka.

Madonna namalowana przez Caravaggia w XVII w.

Inni malarze woleli pozostać przy wyidealizowanym przedstawieniu Chrystusa jako małego chłopca. Guido Reni w latach 1620-1622 namalował uroczą Madonnę della Sedia z pięknym Dzieciątkiem Jezus. W drugiej połowie XVII w. Bartolomé Esteban Murillo wielokrotnie malował Matkę Boską z przepięknym Dzieciątkiem (Madonna del Rosario, Madonna z Dzieciątkiem i św. Różą, Madonna del Latte), a także samego małego Chrystusa w towarzystwie św. Jana Chrzciciela. A w drugiej połowie XVIII w. wenecki malarz Tiepolo namalował Madonnę ze szczygłem.

Andrzej Wyrobisz