Impulsem do zwołania konferencji było przekonanie o tym, że od pewnego czasu badania nad historią społeczną ziem polskich w późnym średniowieczu znalazły się w dokuczliwym impasie.

Jego przejawy dotyczą po części samej fomuły badań społecznych, po części wiążą się ze zdominowaniem tej problematyki przez model monografii genealogiczno-rodowych. Trzeba dziś odnowić sposób analizy elit politycznych i społecznych.

Uczestnicy poszukiwali możliwości adaptacji nowoczesnych metod naukowych do badania różnorodnych form komunikacji społecznej – oralnej, wizualnej i piśmiennej – w warunkach postępującej alfabetyzacji społeczeństw późnośredniowiecznej Polski i Europy. Omówiono problemy wizualnego wyrazu pozycji społecznej i jej funkcji w życiu politycznym; sądowych i pozasądowych form rozwiązywania konfliktów, a także znaczenia różnic etnicznych i kulturowych. Podsumowano stan badań społecznych z punktu widzenia współczesnej mediewistyki, ale zarazem otwarto cały katalog nowych pytań dotyczących umacniania się więzi państwowej wraz z rozwojem instytucji państwa stanowego, a zwłaszcza korporacji ziemskich.

W konferencji uczestniczyli prelegenci z kraju i zagranicy. Dr Tomasz Wiślicz (Warszawa) referował przedmiot badań historii społecznej w historiografiach narodowych. O stanie historii społecznej w mediewistyce innych krajów mówili: prof. Thomas Wünsch (Pasawa) – z punktu widzenia niemieckiego, prof. Aleksandr G. Emanow (Tiumeń) – rosyjskiego i prof. Rita R. Trimonienė (Szawle) – litewskiego. Kierunki badań w Polsce omówił prof. Sławomir Gawlas (Warszawa).

Powiązania pomiędzy historią społeczną a historią gospodarczą i historią kultury rozważali prof. Marian Dygo (Warszawa) i prof. Halina Manikowska (Warszawa). Założenia i wartości metody genealogiczno-rodowej przedstawił prof. Jan Wroniszewski (Toruń). Problemy późnośredniowiecznej reprezentacji władzy i statusu społecznego streścił prof. Zbigniew Dalewski (Warszawa). Zagadnienie rezydencji przedstawiła dr Ewa Wółkiewicz (Opole/Warszawa).

Nad przemianami społecznych funkcji pisma zastanawiali się: dr Jerzy Kaliszuk (Warszawa) – w perspektywie ogólnobadawczej, prof. Tomasz Jurek (Poznań) – na przykładach praktycznych oraz prof. Roman Czaja (Toruń) – w konkretnym kontekście regionalnym. Dr Anna Adamska (Utrecht) postawiła zasadnicze pytanie o społeczną historię języka. Dr Marek Janicki (Warszawa) zreferował badania nad obecnością epigrafiki w przestrzeni publicznej. Tezę o hierarchiczności instrumentów muzycznych w średniowiecznej Europie podważył Łukasz Kozak (Warszawa). Badania nad konfliktem i sposobami jego rozwiązywania zobrazowali dr Aneta Pieniądz (Warszawa) i dr Marcin Pauk (Warszawa), a dr Sobiesław Szybkowski (Gdańsk) dał obraz funkcjonowania lokalnych autorytetów władzy w skali regionalnej. Problem zróżnicowania etnicznego w kontekście integracji państwowej i stanowej postawili – z różnych punktów widzenia – prof. Andrzej Janeczek (Warszawa) i prof. Jürgen Heyde (Halle-Wittenberga).